به گزارش جهانی پرس- سولماز رحیمی - یکی از پرسش‌هایی که گاهی در جامعه مطرح می‌شود این است که آیا در آموزه‌های اسلامی آمده است که زن از دنده چپ مرد یا از باقی‌مانده خاک او آفریده شده است؟ اگر چنین برداشتی وجود داشته باشد، آیا این نگاه، نوعی توهین یا تحقیر زن محسوب نمی‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش، بهتر است به جای تکیه بر باورهای عامیانه یا تعبیرهایی که در فرهنگ عمومی رواج پیدا کرده‌اند، مستقیماً به منطق قرآن درباره آفرینش زن و مرد مراجعه کنیم. قرآن کریم در آغاز سوره نساء می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا...» یعنی: ای مردم، از پروردگارتان پروا کنید؛ همان کسی که شما را از «نفس واحده» آفرید و همسر او را نیز از همان پدید آورد. همین تعبیر «نفس واحده» نکته مهمی را به ما یادآوری می‌کند: قرآن در بیان اصل آفرینش، زن و مرد را از یک حقیقت و سرچشمه معرفی می‌کند. در آیات دیگری نیز همین مضمون تکرار شده است. در سوره اعراف آمده است: «هُوَ الَّذِی خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِیَسْکُنَ إِلَیْهَا» یعنی خداوند همان کسی است که شما را از یک نفس آفرید و همسر او را نیز از همان قرار داد تا در کنار یکدیگر به آرامش برسند. این نگاه، زن را موجودی درجه‌دوم یا انسانی با سرشتی متفاوت از مرد معرفی نمی‌کند؛ بلکه زن و مرد را در اصل انسانیت، کرامت و مسیر رشد و کمال در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. پس داستان «دنده چپ» از کجا آمده است؟ تعبیر «آفرینش زن از دنده چپ مرد» در فرهنگ عمومی بسیار مشهور است، اما نباید آن را بدون بررسی، به قرآن نسبت داد. در قرآن آیه‌ای وجود ندارد که به صراحت بگوید حضرت حوا از دنده چپ حضرت آدم(ع) آفریده شده است. حتی در روایاتی که در این زمینه مطرح شده، میان برداشت‌ها و تفسیرها تفاوت‌هایی وجود دارد. در برخی روایات شیعی نیز نسبت دادن آفرینش حوا از دنده آدم(ع) مورد نقد قرار گرفته است. از جمله روایتی از امام صادق(ع) نقل شده که چنین برداشتی را رد می‌کند و بر قدرت خداوند برای آفرینش همسر آدم(ع) بدون چنین نسبتی تأکید دارد. بنابراین، اگر کسی بخواهد از منظر قرآن سخن بگوید، نمی‌تواند عبارت «زن از دنده چپ مرد آفریده شده است» را به عنوان یک آموزه صریح قرآنی مطرح کند. آیا زن در نگاه قرآن از مرد پایین‌تر است؟ پاسخ قرآن به این پرسش نیز روشن است. قرآن معیار ارزش انسان را جنسیت قرار نمی‌دهد. زن بودن یا مرد بودن، به خودی خود معیار برتری انسان نزد خداوند نیست. قرآن می‌فرماید: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ» یعنی گرامی‌ترین شما نزد خداوند، باتقواترین شماست. در نگاه قرآن، معیارهایی مانند ایمان، تقوا، عمل صالح، مسئولیت‌پذیری و اخلاق، جایگاه انسان را تعیین می‌کنند؛ نه صرفاً زن یا مرد بودن. به همین دلیل، در قرآن زنان مؤمن، صالح و الگو به صراحت مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ از حضرت مریم(س) گرفته تا همسر فرعون و دیگر زنان برجسته‌ای که در داستان‌های قرآنی نقش‌آفرینی کرده‌اند. زن؛ صاحب عقل، اراده و انتخاب یکی از نکات مهم در قرآن این است که زنان نیز مانند مردان، مخاطب مستقیم تکالیف الهی هستند. وقتی قرآن از ایمان، عمل صالح، صبر، صداقت، عبادت و مسئولیت سخن می‌گوید، زن و مرد هر دو را در این مسیر مخاطب قرار می‌دهد. قرآن می‌فرماید: «إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ...» و سپس برای مردان و زنان مؤمن ویژگی‌های اخلاقی و عبادی را در کنار یکدیگر برمی‌شمارد. این یعنی زن در منطق قرآن، موجودی دارای عقل، اراده، اختیار و مسئولیت اخلاقی است؛ انسانی که می‌تواند مسیر رشد و تعالی را آگاهانه انتخاب کند. یک زن می‌تواند در سرنوشت یک پیامبر نقش داشته باشد یکی از نمونه‌های بسیار زیبای قرآن، داستان همسر فرعون است. وقتی فرعون قصد داشت نوزادان بنی‌اسرائیل را به قتل برساند، همسر او درباره حضرت موسی(ع) سخن گفت و مانع کشته شدن او شد. قرآن در سوره قصص می‌فرماید: «وَقَالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَیْنٍ لِّی وَلَکَ لَا تَقْتُلُوهُ...» یعنی همسر فرعون گفت: این کودک مایه روشنی چشم من و توست؛ او را نکشید... زنی که در کاخ یکی از ستمگرترین حاکمان تاریخ زندگی می‌کرد، در برابر یک تصمیم نادرست ایستاد و از جان کودکی دفاع کرد که بعدها پیامبری بزرگ شد. این روایت به ما نشان می‌دهد که در نگاه قرآن، زن می‌تواند صاحب تشخیص، ایمان، تصمیم و اثرگذاری تاریخی باشد. مراقب تعبیرهای تحقیرآمیز باشیم متأسفانه در فرهنگ عمومی گاهی تعبیرهایی مانند «زن ناقص‌العقل است» یا «فلانی از دنده چپ بلند شده» به کار می‌رود و بعضی از این تعابیر نیز به اشتباه به دین و قرآن نسبت داده می‌شوند. اینجاست که باید میان فرهنگ عامه و آموزه اصیل دینی تفاوت قائل شویم. اگر قرار است درباره زن و جایگاه او سخن بگوییم، بهتر است به جای تکرار کلیشه‌ها، به قرآن و منابع معتبر مراجعه کنیم. زن در نگاه قرآن، پیش از آنکه «زن» باشد، انسان است؛ انسانی دارای کرامت، اختیار، مسئولیت و امکان رسیدن به کمال. البته زن و مرد از نظر ویژگی‌های جسمی و برخی تفاوت‌های طبیعی یکسان نیستند و اسلام نیز این تفاوت‌ها را نادیده نمی‌گیرد؛ اما تفاوت در ویژگی‌ها به معنای تفاوت در ارزش انسانی نیست. سخن پایانی شاید بهترین راه برای پاسخ به این پرسش که «آیا نگاه اسلام به زن تحقیرآمیز است؟» این باشد که دوباره به خود قرآن مراجعه کنیم. قرآن زن و مرد را از یک «نفس واحده» معرفی می‌کند، هر دو را مخاطب ایمان و عمل صالح قرار می‌دهد، برای هر دو امکان رشد و قرب الهی قائل است و زنان مؤمن و اثرگذار را به عنوان الگو معرفی می‌کند. بنابراین، اگر جایی تعبیری شنیدیم که زن را موجودی درجه‌دوم، ناقص یا وابسته به مرد معرفی می‌کند، بهتر است قبل از نسبت دادن آن به اسلام، منبع و مستند آن را بررسی کنیم. احترام به زن نه یک موضوع تجملی و نه یک شعار امروزی است؛ بلکه بخشی از نگاه انسانی و اخلاقی به جامعه است. زن و مرد در کنار تفاوت‌های طبیعی، در یک حقیقت بزرگ مشترک‌اند: هر دو انسان‌اند، هر دو دارای کرامت‌اند و هر دو می‌توانند در مسیر بندگی خداوند به کمال برسند. شاید یکی از زیباترین پیام‌های قرآن همین باشد که انسان را نباید با جنسیتش ارزش‌گذاری کرد؛ ارزش انسان به ایمان، تقوا، اخلاق و عمل اوست.